Internowanie w stanie wojennym - definicja i możliwość dochodzenia roszczeń
Internowanie to forma represji polegająca na przymusowym odosobnieniu. W okresie stanu wojennego, wprowadzonego 13 grudnia 1981 r., stosowano je przede wszystkim wobec działaczy opozycji i członków Solidarności. Internowanie oznaczało zatrzymanie i umieszczenie w ośrodku odosobnienia bez wyroku skazującego. Podstawą izolacji była decyzja administracyjna.
Dla osoby internowanej oznaczało to utratę swobody, rozłąkę z najbliższymi oraz niepewność dotyczącą przyszłości. Ustawa lutowa przewiduje możliwość dochodzenia odszkodowania i zadośćuczynienia za następstwa wydania lub wykonania decyzji o internowaniu, po spełnieniu ustawowych warunków.
Czym było internowanie w stanie wojennym?
Internowanie było przymusowym pozbawieniem wolności na podstawie decyzji administracyjnej, a nie kary orzeczonej wyrokiem sądu. Osoba internowana nie mogła swobodnie opuścić ośrodka i wrócić do domu. Samo internowanie nie oznaczało jednak, że została skazana za przestępstwo.
Wśród internowanych znajdowali się działacze związkowi, osoby związane z opozycją, dziennikarze oraz inne osoby uznane przez ówczesne organy za zagrożenie. Izolacja uniemożliwiała im kontynuowanie codziennej aktywności, pracę i utrzymywanie zwykłych kontaktów z rodziną.
Rozróżnienie internowania i skazania ma znaczenie również obecnie. Roszczenia związane z decyzją o internowaniu mają w ustawie lutowej odrębną podstawę od spraw dotyczących nieważności dawnego orzeczenia.
Czy za internowanie można dochodzić odszkodowania i zadośćuczynienia?
Art. 8 ust. 1 ustawy lutowej przewiduje odszkodowanie i zadośćuczynienie dla osoby, wobec której wydano decyzję o internowaniu w związku z wprowadzeniem stanu wojennego 13 grudnia 1981 r. Roszczenia dotyczą szkody i krzywdy wynikłych z wydania lub wykonania tej decyzji.
Nie wystarczy zatem ogólny opis trudności doświadczonych w tamtym okresie. Znaczenie ma związek konkretnych następstw z decyzją o internowaniu. Ocena wymaga także uwzględnienia ustawowych ograniczeń oraz wcześniejszych rozstrzygnięć dotyczących tej samej sprawy.
W Ius Memoriae pomagamy przeanalizować sytuację osoby zainteresowanej i ustalić możliwy zakres wsparcia. Informacje o naszej pomocy w dochodzeniu odszkodowania za internowanie przedstawiamy na stronie poświęconej tej usłudze.
Czy przed dochodzeniem roszczeń trzeba unieważnić decyzję o internowaniu?
Do dochodzenia roszczeń związanych z internowaniem na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy lutowej nie jest wymagane wcześniejsze stwierdzenie nieważności decyzji o internowaniu. Wydanie takiej decyzji zostało wskazane w przepisie jako odrębna podstawa uprawnienia.
Inaczej wygląda sytuacja, gdy sprawa dotyczy represyjnego orzeczenia podlegającego stwierdzeniu nieważności. Art. 8 ust. 2 przewiduje dla wskazanych w nim żądań termin 10 lat od uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nieważności orzeczenia.
Terminu tego nie należy automatycznie przenosić na internowanie. Nie należy również formułować ogólnej zasady, że wszystkie roszczenia związane z represjami nie przedawniają się. Zasady oceny zależą od konkretnej podstawy przewidzianej w ustawie lutowej.
Czym różni się odszkodowanie od zadośćuczynienia?
Odszkodowanie dotyczy szkody majątkowej, natomiast zadośćuczynienie służy rekompensacie krzywdy. Oba roszczenia mogą wynikać z tej samej decyzji o internowaniu, ale odnoszą się do różnych następstw.
Przy ocenie sprawy znaczenie mogą mieć:
- utracone zarobki pozostające w związku z internowaniem;
- cierpienie fizyczne i psychiczne związane z przymusową izolacją;
- warunki odosobnienia i sposób traktowania osoby internowanej;
- rozłąka z rodziną i ograniczenia kontaktu z najbliższymi;
- następstwa zdrowotne związane z doznaną represją.
Nie każda osoba internowana doświadczała takich samych skutków. Dlatego analiza powinna dotyczyć rzeczywistego przebiegu izolacji i jej wpływu na życie konkretnego człowieka.
Czy rodzina zmarłej osoby internowanej może dochodzić roszczeń?
Po śmierci osoby uprawnionej art. 8 ust. 1 ustawy lutowej przewiduje przejście uprawnienia na małżonka, dzieci i rodziców. Nie oznacza to automatycznego prawa każdego członka rodziny lub spadkobiercy do odszkodowania i zadośćuczynienia.
Przedmiotem oceny pozostają szkoda i krzywda osoby internowanej. Samo doświadczenie przez bliskich pośrednich skutków represji nie zastępuje warunków wskazanych w tym przepisie.
Trzeba również odróżnić przejście uprawnienia po śmierci od innych sytuacji uregulowanych w ustawie lutowej. Każda z nich wymaga ustalenia właściwej podstawy roszczeń.
Jak Ius Memoriae pomaga w sprawach internowania?
W Ius Memoriae analizujemy historię osoby internowanej, wyjaśniamy możliwości dochodzenia roszczeń i organizujemy wsparcie na kolejnych etapach sprawy. Pomagamy rozróżnić podstawę pozbawienia wolności oraz następstwa, które mogą mieć znaczenie dla odszkodowania i zadośćuczynienia.
Jeżeli sprawa dotyczy zmarłego bliskiego, analizujemy także sytuację członka rodziny zainteresowanego uzyskaniem pomocy. Zakres współpracy, udział pełnomocnika oraz zasady rozliczenia wyjaśniamy indywidualnie.
Jeśli internowanie dotyczyło Ciebie lub bliskiej osoby, porozmawiaj z Ius Memoriae o swojej sytuacji. Wyjaśnimy, jakie możliwości przewiduje ustawa lutowa i jaki zakres dalszej analizy może być potrzebny.
Podstawa prawna: art. 8 ust. 1-5 ustawy z 23 lutego 1991 r..

